Απόφαση του ΣτΕ παγίδα για τον «Καλλικράτη»

Tο πάγιο και μείζον θέμα της αντισυνταγματικότητας της μεταφοράς αρμοδιοτήτων στην Aυτοδιοίκηση χωρίς την αντίστοιχη μεταφορά πόρων και υποδομών, αλλά κυρίως χωρίς τη συγκατάθεση των αρμόδιων αιρετών έφερε το Συμβούλιο της Επικρατείας όταν έκρινε την αντιδικία της Nομαρχίας Αιτωλοακαρνανίας με το Δήμο Ναυπάκτου για την άσκηση πολεοδομικών αρμοδιοτήτων.
H απόφαση του ΣτΕ ενδεχομένως να προκαλέσει σωρεία προβλημάτων αν δεν υπάρξει σωστός σχεδιασμός στη θεσμοθέτηση του «Καλλικράτη». Οπως επισημαίνει ο καθηγητής και βουλευτής της Ν.Δ. κ. Πρ. Παυλόπουλος, «η δομή του “Καλλικράτη” πρέπει να τεθεί στο μικροσκόπιο της δικαστικής απόφασης του ΣτΕ, αλλιώς θα φέρει από την αρχή του το σπέρμα της αντισυνταγματικότητας, δηλαδή της ευθείας παράβασης του άρθρου 102 παρ. 2 και 5 του Συντάγματος».
Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια η Aυτοδιοίκηση, Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια, επωμιζόταν αρμοδιότητες χωρίς να δίνονται τα απαραίτητα κονδύλια. 
Ετσι, όταν το 2001 με νόμο του κράτους οι βρεφονηπιακοί σταθμοί και τα αθλητικά κέντρα περνούν στους δήμους και το 2003 εντάσσονταν στα δημοτικά προγράμματα η Βοήθεια στο σπίτι και το Πρόγραμμα Πολιτικής και Κοινωνικής Φροντίδας, τα ποσά που δόθηκαν ήταν εξαιρετικά μικρότερα από εκείνα που αρχικώς ανακοινώθηκαν.
Το 2006 δίνονται 180 εκατ. ευρώ για τους βρεφονηπιακούς και τα αθλητικά κέντρα (είχαν υποσχεθεί 421 εκατ.). Στη συνέχεια, δημιουργείται νέα… γενιά μεταφερόμενων πόρων. Με απόφαση του γενικού γραμματέα της Περιφέρειας Αττικής το 2007 μεταφέρεται η αρμοδιότητα συντήρησης των οδών στους ΟΤΑ και τις νομαρχίες, με εξαίρεση ελάχιστους δρόμους που μένουν στο αρμόδιο υπουργείο ΠΕΧΩΔΕ.
Την ίδια χρονιά, περνούν στους δήμους τα αντιπλημμυρικά έργα (καθαρισμός και συντήρηση αγωγών και φρεατίων ομβρίων υδάτων). Η δαπάνη για τη συντήρηση του επαρχιακού δικτύου έφτασε τα 100 εκατ. ευρώ. Αυτά τα χρήματα ουδέποτε εδόθησαν.
Η μεταφορά των μαθητών ήταν τα τελευταία χρόνια αρμοδιότητα που δόθηκε στις νομαρχίες όλης της χώρας. 
 Τα χρήματα για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα ουδέποτε έφτασαν στα ταμεία των νομαρχιών έγκαιρα, ενώ πάντα υπολείπονταν των αρχικών προβλέψεων. Αυτή η ολιγωρία μάλιστα είχε ως αποτέλεσμα το 2008 να μη μεταφέρονται τα παιδιά στα σχολεία σε πολλές περιοχές της χώρας (όπως για παράδειγμα στη Θεσσαλονίκη, στο Ηράκλειο, στη Θεσσαλία κ.α.).
Η συζήτηση για το άρθρο 102 του Συντάγματος που αφορά στην άσκηση αρμοδιοτήτων των ΟΤΑ άνοιξε όταν στο Γ’ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας έφτασε η αντιδικία της Νομαρχίας Αιτωλοακαρνανίας με το Δήμο Ναυπάκτου. Συγκεκριμένα, o Δήμος Ναυπάκτου «επέστρεψε» στη Νομαρχία Αιτωλοακαρνανίας την πολεοδομική αρμοδιότητα. Η Νομαρχία με τη σειρά της αρνήθηκε γιατί δεν είχε ούτε τα χρήματα ούτε το προσωπικό για να τη θέσει σε λειτουργία. Το θέμα έφτασε στο ΣτΕ, όπου και ζητήθηκε να ακυρωθεί το Προεδρικό Διάταγμα του 2008, με το οποίο μεταβιβάζονταν οι πολεοδομικές αρμοδιότητες.
Το δικαστήριο άκουσε και τις δύο πλευρές. Δικαίωσε τη Νομαρχία. Ακύρωσε το Προεδρικό Διάταγμα του 2008 και αποφάνθηκε εκτός των άλλων ότι «από τις διατάξεις των παραγράφων 2 και 5 του άρθρου 102 του Συντάγματος και από τις ειδικότερες αρχές της διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας των οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης συνάγεται ότι για τη μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από κεντρικά ή περιφερειακά όργανα του κράτους προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς και για την κατανομή των τοπικών υποθέσεων στους επιμέρους βαθμούς της Αυτοδιοίκησης απαιτείται: 
α) πριν το αρμόδιο όργανο ασκήσει την κανονιστική του αρμοδιότητα να απευθύνει σχετικό ερώτημα προς τον ΟΤΑ στον οποίο και πρόκειται να μεταβιβασθούν οι αρμοδιότητες προκειμένου να ζητηθεί η γνώμη του για τη σχεδιαζόμενη μεταφορά και 
β) συγχρόνως με τη μεταβίβαση των αρμοδιοτήτων πρέπει να μεταφέρονται και οι αντίστοιχοι πόροι. Εν περιπτώσει δε μη εκπληρώσεως και των δύο αυτών προϋποθέσεων η κανονιστική πράξη περί μεταβιβάσεως των συγκεκριμένων αρμοδιοτήτων σε ΟΤΑ παρίσταται μη νόμιμη». 
e-typos.